Wymiar urlopu

W artykule niniejszym postaram się wyjaśnić podstawowe zagadnienie związane z urlopem wypoczynkowym, czyli jego wymiar.

Wymiar urlopu a ilość dni wolnego

Ostatnia nowelizacja nieco kwestię wymiaru urlopu zmodyfikowała, co może być przyczyną pewnych nieporozumień, które pojawiły się również na naszym forum

Od pierwszego stycznia 2004 mianowicie należy rozróżnić:

wymiar urlopu przysługujący danemu pracownikowi,
ilość dni wolnego jakie pracownik otrzyma w zamian za przysługujący mu wymiar urlopu.

Do tej pory powyższe dwie wartości były równe dlatego nie było potrzeby ich rozróżnienia. Był po prostu „urlop” i tyle. Od 1 stycznia pracownik może mieć inny wymiar urlopu i inną ilość przyznanych dni wolnych. Różnice nie pojawią się jednak jeżeli dobowy wymiar czasu pracy równa się 8 godzinom. Tylko więc w przypadku gdy dobowy wymiar czasu pracy jest większy lub mniejszy od 8 godzin będzie pojawiała się potrzeba dokonania przeliczeń. Bardziej szczegółowo omówię tę kwestię w dalszej części artykułu.

Wymiar urlopu

Wymiar urlopu wynosi:

20 dni - jeżeli pracownik jest zatrudniony krócej niż 10 lat,
26 dni - jeżeli pracownik jest zatrudniony co najmniej 10 lat.

Jak widać wraz z nowym rokiem najniższy wymiar urlopu w związku z normami UE został podniesiony z 18 dni do 20. Istnieje obecnie tylko jeden próg (łatwo przynajmniej zapamiętać). Zatrudniony poniżej 10 lat dostanie 20 dni urlopu, natomiast 10 lat lub więcej 26 dni.

W przypadku pracowników zatrudnionych w niepełnym wymiarze czasu pracy wymiar urlopu należy ustalić proporcjonalnie do wymiaru czasu pracy.

Podstawowy wymiar urlopu (20 lub 26 dni) należy pomnożyć przez ułamek będący wymiarem czasu pracy np. 1/2 , 1/5, 1/8.

Jeżeli wynikiem powyższego mnożenia będzie liczba będąca ułamkiem, należy zaokrąglić ją do pełnego dnia.

Przykład 1: pracownik zatrudniony jest w wymiarze czasu pracy wynoszącym 1/8 etatu. Podstawowy wymiar urlopu wynosi 26 dni.

Obliczenia:

26 x 1/8 = 3,25 (dla niewtajemniczonych w arkana matematyki należy 26 podzielić przez 8)

3,25 zaokrąglamy do 4

Odpowiedź: Wymiar urlopu pracownika wynosi 4 dni.

Jeżeli w wyniku wyliczenia wymiaru urlopu okaże się, że pracownikowi przysługiwałby urlop wyższy od wymiaru podstawowego (czyli wyższy niż 20 lub 26 dni) należy wymiar urlopu obniżyć odpowiednio do 20 lub 26 dni. Na razie nie mam żadnej koncepcji na stan faktyczny, który można by podciągnąć pod ten przepis, jeżeli jednak z takowym się spotkam niezwłocznie uzupełnię artykuł. (Nie wydaje mi się w każdym razie aby przepis ten dotyczył sytuacji opisanej poniżej w przykładzie 4. Wymiar urlopu tego pracownika wyniesie bowiem 4 dni - nie przekroczy więc raczej 26 dni. 32 dwa dni, które otrzyma pracownik to dni wolne w zamian za urlop nie zaś wymiar jego urlopu.)

Może zdarzyć się, że w trakcie danego roku pracownik nabędzie prawo do wyższego wymiaru urlopu. W takim wypadku pracownikowi przysługuje urlop uzupełniający.

Załóżmy, że pracownik skończył 10 lat pracy 08.10.2004r. Do 8 października miał prawo wykorzystać 20 dni urlopu po 8 października dodatkowe sześć. Łącznie więc w roku 2004 będzie miał prawo do 26 dni urlopu.

Okres zatrudnienia

Wymiar należnego urlopu zależy od okresu zatrudnienia. Do okresu zatrudnienia wlicza się wszystkie okresy poprzedniego zatrudnienia. Nie ma w tym wypadku znaczenia jak poprzednie stosunki pracy zostały zakończone i czy istniały pomiędzy nimi przerwy w zatrudnieniu.

W przypadku jednoczesnego pozostawania w dwóch lub więcej stosunkach pracy wliczeniu podlega także okres poprzedniego niezakończonego zatrudnienia w części przypadającej przed nawiązaniem drugiego lub kolejnego stosunku pracy.

Powyższy przypadek dotyczy sytuacji gdy pracownik podejmuje zatrudnienie mimo tego, iż pracuje już gdzie indziej. W takim wypadku u nowego pracodawcy do okresu zatrudnienia wlicza się czas pracy u poprzedniego do momentu zatrudnienia u nowego.

Do okresu zatrudnienia wlicza się z tytułu ukończenia:

1) zasadniczej lub innej równorzędnej szkoły zawodowej - przewidziany programem nauczania czas trwania nauki, nie więcej jednak niż 3 lata,

2) średniej szkoły zawodowej - przewidziany programem nauczania czas trwania nauki, nie więcej jednak niż 5 lat,

3) średniej szkoły zawodowej dla absolwentów zasadniczych (równorzędnych) szkół zawodowych - 5 lat,

4) średniej szkoły ogólnokształcącej - 4 lata,

5) szkoły policealnej - 6 lat,

6) szkoły wyższej - 8 lat.

Pamiętać należy jednak o dwóch zasadach:

· powyższe okresy nauki nie podlegają sumowaniu - jeżeli więc po liceum skończyłem studia to nie należy mi się 12 lat tylko 8,

· jeżeli pracownik w trakcie nauki był równocześnie zatrudniony, do okresu zatrudnienia wlicza tylko jeden okres - ten korzystniejszy. Jeżeli więc w okresie studiów rok pracowałem, korzystniejsze będzie dla mnie gdy wezmę owe 8 lat za studia. Jeżeli w okresie studiów pracowałem 5 lat bardziej opłaca mi się wziąć 4 lata z tytułu liceum i 5 lat z tytułu pracy, czyli razem 9 lat.

Dni wolne w zamian za wymiar urlopu

W zamian za swój wymiar urlopu pracownik powinien otrzymać dni wolne od pracy (mechanizm ten nazywamy właśnie udzieleniem urlopu).

Zgodnie ze znowelizowanym kodeksem pracy istnieją dwie podstawowe zasady rządzące udzielaniem urlopu:

1) urlopu należy udzielać w dni, które są dla pracownika dniami pracy zgodnie z obowiązującym go rozkładem czasu pracy,

2) urlopu udziela się w wymiarze godzinowym.

ad)1 Pierwsza zasada nie wymaga szerszego omówienia. W typowym przypadku pracownik pracuje od poniedziałku do piątku więc urlopu udziela mu się w te dni. Jeżeli pracownik nie pracuje w poniedziałki, urlopu udziela mu się od wtorku do piątku itp.

ad)2 Druga zasada obowiązuje od 1 stycznia 2004. Zgodnie z nią pracownikowi w danym dniu udziela się tyle godzin urlopu ile zgodnie z obowiązującym go systemem czasu pracy w danym dniu powinien przepracować. Do obliczeń przyjmuje się, że 1 dzień wymiaru urlopu równa się ośmiu godzinom pracy (spójrz jeszcze raz na moje uwagi dotyczące różnicy pomiędzy wymiarem urlopu a dniami wolnymi w zamian za wymiar).

Przykład 2: Wymiar urlopu pracownika to 26 dni. Pracownik pracuje 5 dni w tygodniu po 8 godzin (poniedziałek - piątek). Pracownik chce wziąć wolne od poniedziałku do piątku.

Obliczenia:

//krok 1 Obliczenie liczby godzin nieobecności

5 dni wolnego x 8 godzin = 40 godzin

//krok 2 Przeliczenie liczby godzin nieobecności na ilość dni z wymiaru urlopu

40 godzin / 8 godzin = 5 dni wymiaru urlopu

Odpowiedź: aby wziąć 5 dni wolnego od poniedziałku do piątku pracownik powinien skorzystać z pięciu dni ze swego wymiaru urlopu.

Jak widać więc w przypadku tradycyjnego (5 dni x 8 godzin) rozkładu czasu pracy robienie jakichkolwiek obliczeń mija się z celem. Jeden dzień wolnego to po prostu jeden dzień z wymiaru urlopu. W kolejnych przykładach nie będzie już tak łatwo.

Przykład 3: pracownik, o którym mowa w przykładzie 1 chce mieć wolne od poniedziałku do piątku. Pracownik ten pracuje w te dni po jednej godzinie.

Obliczenia:

//krok 1 Obliczenie liczby godzin nieobecności

5 dni wolnego x 1 godzina = 5 godzin

//krok 2 Przeliczenie liczby godzin nieobecności na ilość dni z wymiaru urlopu

5 godzin / 8 godzin = 5/8 dnia wymiaru urlopu

Odpowiedź: aby wziąć 5 dni wolnego od poniedziałku do piątku pracownik powinien skorzystać z 5/8 dnia ze swego wymiaru urlopu.

Jak widać jeżeli mamy pracowników, których dobowy wymiar czasu pracy nie równa się 8 godzinom, w naszej ewidencji urlopów prawdopodobnie pojawią się ułamki.

Przykład 4: ile właściwie pracownik, o którym mowa w przykładzie 1 oraz 3 będzie miał dni wolnego w całym roku.

Odwracamy kolejność obliczeń:

//krok 1 Przeliczenie ilości dni z wymiaru urlopu na liczbę godzin nieobecności

4 dni x 8 godzin = 32 godziny

//krok 2 Obliczenie liczby dni wolnych

32 godziny / 1 godzina = 32 dni

Odpowiedź: pracownikowi przysługują 32 dni wolnego.

Zastanawiasz się dlaczego tak dużo? Wynika to z zaokrąglenia, dokonanego w przykładzie 1.

Podobnych obliczeń dokonujemy jeżeli dobowa norma czasu pracy wynosi więcej niż 8 godzin np. 12.

Pamiętać należy ponadto o zasadzie, iż pracownikowi nie wolno udzielać urlopu na część jego dniówki. Wyjątkiem jest sytuacja gdy pracownikowi po wykorzystaniu całego wymiary urlopu pozostaje końcówka, która nie jest w stanie pokryć całego dnia roboczego - jedynie w takim przypadku pracownik może dostać urlop przykładowo na 2 godziny (ze wszystkich 8 godzin) w danym dniu.